بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
| فَرْدٌ Ferd’dir | حَيٌّ Hayy’dır | قَيُّومٌ Kayyum’dur | حَكَمٌ Hakem’dir | عَدْلٌ Adl’dir | قُدُّوسٌ Kuddüs’tür |
Hazreti Allah, benzeri ve zıddı olmayan Ferd.. hayatı Kendinden ebedî hayy olan Hayy.. Kendi Kendine kâim olan ve varlığı ayakta tutan Kayyûm.. dilediği gibi hükmeden biricik hüküm sahibi Hakem.. her icraatında adalet ve istikameti takip eden Adl ve Zâtında mukaddes ve münezzeh, fiillerinde mutahhir ve munazzif Kuddûs’tür.
| رَبَّنَا Rabbimiz | عَلَيْكَ Sana | تَوَكَّلْنَا dayandık | وَاِلَيْكَ ve Sana | اَنَبْنَا yöneldik | وَاِلَيْكَ ve Sanadır | الْمَص۪يرُ dönüş | ﴿٤﴾ |
4“Ey Yüce Rabbimiz! Yalnız Sana güvenip dayandık, Sana yöneldik ve sonunda da Sen'in huzuruna varacağız.”
4“Rabb’imiz, Sana güvenip dayandık, bütün varlığımızla Sana yöneldik ve sonunda Senin huzuruna varacağız.” (Mümtehine, 4, son kısmı)
| رَبَّنَا Rabbimiz | لَا — | تَجْعَلْنَا bizi kılma | فِتْنَةً imtihan konusu | لِلَّذ۪ينَ kimseler için | كَفَرُوا inkâr eden(ler) | وَاغْفِرْ ve bağışla | لَنَا bizi | رَبَّنَاۚ Rabbimiz | اِنَّكَ ancak Sen'sin | اَنْتَ Sen | الْعَز۪يزُ Aziz'sin | الْحَك۪يمُ Hakim'sin | ﴿٥﴾ |
5“Ey Ulu Rabbimiz, bizi kâfirlere deneme konusu kılma, affet bizi! Çünkü Sen azîz ve hakîmsin” (mutlak galip, tam hüküm ve hikmet sahibisin).
5“Rabb’imiz, imtihan için küfredenleri üzerimize salıp bizi musibetlere maruz bırakma. Bizi bağışla Rabb’imiz. Şüphesiz ki Sen’sin Azîz (mutlak izzet ve ululuk sahibi, her işte üstün ve mutlak galip); Hakîm (her hüküm ve icraatında pek çok hikmet bulunan).” (Mümtehine, 5)
Müminlerin kâfirlere deneme konusu (fitne) kılınması şu şekillerde olabilir:
1. Kâfirlerin hâkim ve galip olup müminleri dinden uzaklaştırmak için baskı ve işkence uygulamaları. 2. Müminlere galebe sağlamaları sebebiyle kâfirler kendilerini üstün görüp “İslâm hak din olsaydı, gerçeklere dayansaydı Müslümanlar böyle perişan olmazlardı.” diye kendi inkârlarını doğru bulmaları. 3. Kâfirler baskı sonucunda müminleri tavizlere sevkedip, islamî ahlâk ve faziletlerinden uzaklaştırarak, başka insanlara alay konusu yapmaları.
| اِلَّا eğer | تَنْصُرُوهُ siz ona yardım etmezseniz | فَقَدْ iyi bilin ki | نَصَرَهُ ona yardım etmişti | اللهُ Allah | اِذْ hani | اَخْرَجَهُ (Mekke'den) çıkardıklarında | الَّذ۪ينَ kimseler | كَفَرُوا inkâr eden(ler) | ثَانِيَ ikincisiydi | اثْنَيْنِ iki kişiden | اِذْ iken | هُمَا ikisi | فِي — | الْغَارِ mağarada | اِذْ hani | يَقُولُ diyordu | لِصَاحِبِه۪ arkadaşına | لَا — | تَحْزَنْ tasalanma | اِنَّ şüphesiz | اللهَ Allah | مَعَنَاۚ bizimle beraberdir | فَاَنْزَلَ (İşte o zaman) indirdi | اللهُ Allah | سَك۪ينَتَهُ sekinesini | عَلَيْهِ onun üzerine | وَاَيَّدَهُ ve onu destekledi | بِجُنُودٍ ordularla | لَمْ — | تَرَوْهَا sizin görmediğiniz | وَجَعَلَ ve kıldı | كَلِمَةَ davasını | الَّذ۪ينَ kimselerin | كَفَرُوا inanmayan(ların) | السُّفْلٰىۘ alçak | وَكَلِمَةُ ve Kelimesi ise | اللهِ Allah'ın | هِيَ o | الْعُلْيَاۘ yüce olandır | وَاللهُ ve Allah | عَز۪يزٌ Aziz'dir | حَك۪يمٌ Hakim'dir | ﴿٤٠﴾ |
40Eğer siz Peygambere yardımcı olmazsanız, Allah vaktiyle ona yardım ettiği gibi yine yardım eder. Hani kâfirler onu Mekke’den çıkardıklarında, iki kişiden biri olarak mağarada iken arkadaşına: “Hiç tasalanma, zira Allah bizimle beraberdir” diyordu. Derken Allah onun üzerine sekinetini, huzur ve güven duygusunu indirdi ve onu, görmediğiniz ordularla destekledi. Kâfirlerin dâvasını alçalttı. Allah’ın dini ise zaten yücedir. Çünkü Allah azîzdir, hakîmdir (mutlak galiptir, tam hüküm ve hikmet sahibidir).
40Eğer o Peygamber’e yardım etmezseniz, siz de biliyorsunuz ki Allah ona hep yardım etmiştir. Hatırlayın ki o bildiğiniz kâfirler onu Mekke’den çıkarmışlardı da sığındıkları mağarada iki kişiden biri iken, (kendisini takip edenler mağaranın ağzına kadar geldikleri esnada o, hiçbir endişeye kapılmadan, Allah’a tam bir teslimiyet ve tevekkül içinde) yanındaki arkadaşına, “Hiç tasalanma, Allah bizimle beraberdir!” diyordu. Allah, sekînesini (iç huzur ve güven kaynağı rahmetini) daima onun üzerinde tuttu; onu sizin görmediğiniz ordularla destekledi ve küfredenlerin davası ve düşüncelerini alçalttı. Allah’ın Kelimesi ve davası ise zaten her zaman yücedir. Allah, Azîz (izzet ve ululuk sahibi, her işte üstün ve mutlak galip)tir; Hakîm (her hüküm ve icraatında pek çok hikmet bulunan)dır. (Tevbe, 40)
Hz. Peygamber (a.s.m.)’ın Hz. Ebû Bekir (r.a) ile hicret ettiği sırada, Mekke’nin güneyindeki Sevr mağarasında üç gün kalmalarına işarettir.
| يَۤا — | اَيُّهَا Ey | الرَّسُولُ Resul | بَلِّغْ tebliğ et | مَۤا şeyi | اُنْزِلَ indirilen | اِلَيْكَ sana | مِنْ — | رَبِّكَۘ Rabbinden | وَاِنْ ve eğer | لَمْ — | تَفْعَلْ bunu yapmazsan | فَمَا — | بَلَّغْتَ duyurmamış olursun | رِسَالَتَهُۘ O'nun risaletini | وَاللهُ Allah | يَعْصِمُكَ seni korur | مِنَ — | النَّاسِۘ insanlardan | اِنَّ doğrusu | اللهَ Allah | لَا — | يَهْدِي yola iletmez | الْقَوْمَ toplumunu | الْكَافِر۪ينَ kâfirler | ﴿٦٧﴾ |
67Ey Peygamber! Rabbinden sana indirilen buyrukları tebliğ et! Eğer bunu yapmazsan risalet vazifesini yapmamış olursun. Allah seni, zarar vermek isteyenlerin şerlerinden koruyacaktır. Allah kâfirleri emellerine kavuşturmaz.
67Ey (şanı çok yüce, o en büyük) Rasûl! Rabb’inden sana her ne indirilmişse onu eksiksiz tebliğ et! Eğer böyle yapmazsan risalet (elçilik) vazifeni yerine getirmemiş olursun. Allah, seni bütün insanlardan koruyacaktır. Şüphesiz Allah kâfirler topluluğunu (senin aleyhindeki) hedeflerine ulaştırmaz. (Mâide, 67)
Bu âyet, Kur’ân’ın mûcizelerindendir. Risâlet görevini yerine getirme süreci içinde Efendimiz (a.s.m.)’ın düşmanları gittikçe artmıştı. Mekke müşriklerine, hicretten sonra Medine’deki kalabalık Yahudi kabileleri, Hıristiyanlar ve başka kabîleler de eklenmişti. Hele münâfıklar ve onların Yahudilerle işbirliği yaparak kışkırttıkları Medine dışındaki kabileler de hayli fazla idi. Bunca düşmanlıkların ve fiilen defalarca suikast girişimlerinin ona zarar verememesinin, bu âyette müjdelenen ilâhî koruma ile olduğunda hiç şüpheye yer yoktur.
| قَالَ dedi ki | هَلْ mi? | اٰمَنُكُمْ size emanet edeyim | عَلَيْهِ onun hakkında | اِلَّا ancak | كَمَۤا gibi | اَمِنْتُكُمْ size emanet ettiğim | عَلٰۤى (için) | اَخ۪يهِ kardeşi | مِنْ — | قَبْلُۘ daha önce | فَاللهُ Allah'tır | خَيْرٌ en iyi | حَافِظًا۞ koruyan | وَهُوَ ve O | اَرْحَمُ en merhametlisidir | الرَّاحِم۪ينَ merhametlilerin | ﴿٦٤﴾ |
64Yâkub dedi ki: “Daha önce onun kardeşini size emanet ettiğim gibi bunu da size inanıp emanet edeyim, öyle mi? Ben size değil sadece Allah’a ısmarlarım. Çünkü en iyi koruyan Allah’tır ve O, merhametlilerin en merhametlisidir.”
64Yakup dedi ki: “Daha önce, onun kardeşini size inanıp emanet ettiğim gibi şimdi de onu size emanet edeyim, öyle mi? Ama Allah’tır gerçek hayırlı koruyucu ve O, bütün merhamet edenlerin üstünde mutlak merhamet sahibidir.” (Yûsuf, 64)
| وَاَيُّوبَ ve Eyyub'u da | اِذْ hani | نَادٰى dua etmişti | رَبَّهُۤ Rabbine | اَنّ۪ي gerçekten diye | مَسَّنِيَ bana dokundu | الضُّرُّ bu dert | وَاَنْتَ ve Sen | اَرْحَمُ en merhametlisisin | الرَّاحِم۪ينَۚ merhametlilerin | ﴿٨٣﴾ |
83Eyyûb’u da an! Hani o: “Ya Rabbî, bu dert bana iyice dokundu. Sen merhametlilerin en merhametli olanısın” diye niyaz etmiş,
83Bu arada, önderler içinde Eyyûb’u da an: Hani o, “Rabb’im, bu dert bana iyice dokundu (ve Sana gerektiği gibi ibadet edemez hale geldim). Sen, Merhametlilerin En Merhametlisisin!” diye yalvarmıştı. (Enbiyâ, 83)
| فَاسْتَجَبْنَا Biz de kabul ettik | لَهُ onu(n duasını) | فَكَشَفْنَا ve giderdik | مَا ne varsa | بِه۪ onun | مِنْ — | ضُرٍّ derdi | وَاٰتَيْنَاهُ ve ona verdik | اَهْلَهُ ailesini | وَمِثْلَهُمْ ve bir katını daha | مَعَهُمْ onlarla beraber | رَحْمَةً bir rahmet | مِنْ — | عِنْدِنَا katımızdan | وَذِكْرٰى ve bir ibret olarak | لِلْعَابِد۪ينَ ibadet edenler için | ﴿٨٤﴾ |
84Biz de onun duasını kabul buyurup katımızdan bir lütuf ve ibadet edenlere bir ders olmak üzere, hastalığını iyileştirmiş, kendisine aile ve dostlarını bir misliyle beraber vermiştik.
84Biz de onun bu yalvarışını kabul buyurup, katımızdan bir rahmet ve kendilerini Allah’a ibadete adamışlar için bir ibret olarak dert ve sıkıntılarını giderdiğimiz gibi kendisine önceki ailesinin yanı sıra bir o kadarını daha bağışladık. (Enbiyâ, 84)
(83–84) Müfessirler derler ki: Hz. Eyyûb (a.s.) Rûm diyarında Peygamber idi. Serveti ve hanedanı, evlatları pek fazla idi. Allah onun mallarını giderdi, sabretti. Çoluk çocuğunu aldı, sabretti. Sonra bedenine hastalıklar ârız oldu, sabretti. Fakat halk: “Onun başına bunca derdin gelmesi boşuna değil, büyük bir günahı olmalı!” deyince, şifa niyazında bulundu. Allah da şifa lütfetti. Tevrat da “Eyyubun Kitabı”nda onun felsefi çizgiler taşıyan destanî hikâyesini ayrıntılı olarak anlatır. Onun Yahudi veya Rum olmayıp Kuzey Arabistan’da yaşayan Arap kökenli Nabat halkından olduğu da söylenmiştir. Gerçek durumu yalnız Allah bilir.
| قَدِ muhakkak | افْتَرَيْنَا atmış oluruz | عَلَى üzerine | اللهِ Allah'ın | كَذِبًا yalan | اِنْ eğer | عُدْنَا tekrar ona dönersek | ف۪ي — | مِلَّتِكُمْ sizin dininize | بَعْدَ sonra | اِذْ ne zaman ki | نَجّٰينَا bizi kurtardı | اللهُ Allah | مِنْهَاۘ ondan | وَمَا değildir | يَكُونُ mümkün | لَنَۤا bizim için | اَنْ — | نَعُودَ dönmemiz | ف۪يهَۤا ona | اِلَّۤا dışında | اَنْ — | يَشَۤاءَ dilemesi | اللهُ Allah | رَبُّنَاۘ Rabbimiz | وَسِعَ kuşatmıştır | رَبُّنَا Rabbimiz | كُلَّ her | شَيْءٍ şeyi | عِلْمًاۘ ilmiyle | عَلَى — | اللهِ Allah'a | تَوَكَّلْنَاۘ dayanmışız | رَبَّنَا Rabbimiz | افْتَحْ hükmünü ver | بَيْنَنَا aramızı | وَبَيْنَ ve arasını | قَوْمِنَا halkımızın | بِالْحَقِّ gerçekle | وَاَنْتَ muhakkak ki Sen | خَيْرُ en iyisisin | الْفَاتِح۪ينَ ortaya koyanların | ﴿٨٩﴾ |
89“Allah bizi sizin o batıl dininizden kurtardıktan sonra kalkıp tekrar dininize dönecek olursak Allah’a büyük bir iftira atmış oluruz. Allah göstermesin, sizin inancınıza dönmemiz kesinlikle mümkün değil! Rabbimizin ilmi her şeyi kapsar. Biz yalnız Allah’a dayanırız. Ey bizim Rabbimiz! Bizimle şu halkımız arasında Sen âdil hükmünü ver, haklı haksız açığa çıksın. Sen elbette hüküm verenlerin en iyisisin!”
89“Allah bizi kurtardıktan sonra tekrar sizin o bâtıl inancınıza, yolunuza ve hayat tarzınıza dönersek, şurası kesin ki o zaman yalan isnadıyla Allah’a iftirada bulunmuş oluruz. Bizim o yola geri dönmemiz asla söz konusu değildir; ancak Rabb’imiz Allah ne dilemişse o olur. Rabb’imiz, bilme itibarıyla her şeyi kuşatmıştır. (Siz ne yaparsanız yapın ne derseniz deyin) biz, Allah’a güvenip dayandık. Ey Rabb’imiz! Bizimle şu halkımız arasında hükmünü ver ve gerçeği ortaya koy; hiç şüphesiz Sen, gerçeği en doğru ve en hayırlı biçimde ortaya koyansın.” (A’râf, 89)
| اَلَّذ۪ينَ onlar ki | قَالَ deyince | لَهُمُ kendilerine | النَّاسُ halk | اِنَّ elbette | النَّاسَ (Düşman) insanlar | قَدْ muhakkak | جَمَعُوا (ordu) toplamışlar | لَكُمْ size karşı | فَاخْشَوْهُمْ onlardan korkun | فَزَادَهُمْ (bu söz) onların artırdı | ا۪يمَانًا۠ imanını | وَقَالُوا ve dediler ki | حَسْبُنَا bize yeter | اللهُ Allah | وَنِعْمَ ve ne güzel | الْوَك۪يلُ Vekil'dir | ﴿١٧٣﴾ |
173Onlar öyle kimselerdir ki halk kendilerine: “Düşmanlarınız olan insanlar size karşı ordu hazırladılar, aman onlardan kendinizi koruyun!” dediklerinde, bu tehdit onların imanlarını artırır ve “Hasbunallah ve ni’me’l-vekil”, “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” derler.
173O kimseler ki bir kısım halk kendilerine, “Düşmanlarınız olan insanlar üzerinize gelmek için toplanıp bir ordu kurdular; onlardan korkun ve geri durun!” dediklerinde, bu ancak onların imanını arttırdı da “Allah bize yeter; O ne güzel vekildir!” mukabelesinde bulundular. (Âl-i İmrân, 173)
| فَاِنْ eğer | تَوَلَّوْا yüz çevirirlerse | فَقُلْ de ki | حَسْبِيَ bana yeter | اللهُۘ Allah | لَۤا yoktur | اِلٰهَ ilah | اِلَّا başka | هُوَۘ O'ndan | عَلَيْهِ O'na | تَوَكَّلْتُ dayandım | وَهُوَ ve O | رَبُّ Rabbidir | الْعَرْشِ Arş'ın | الْعَظ۪يمِ büyük | ﴿١٢٩﴾ |
129Buna rağmen aldırmaz, yüz çevirirlerse, ey Resulüm de ki: “Allah bana yeter. O’ndan başka tanrı yoktur. Ben yalnız O’na dayanırım. Çünkü O, büyük Arş’ın, muazzam hükümranlığın sahibidir.”
129(Ey Rasûl’üm! Sen böyle onların üzerine titrerken) onlar hâlâ senden ve yolundan yüz çevirecek olurlarsa de ki: “Bana (yardımcı ve destekçi olarak) Allah kâfidir. O’ndan başka hiçbir ilâh yoktur. Ben O’na dayandım, O’na güvendim ve O, (bütün kâinatın, bütün varlıkların idare merkezi olan) Büyük Arş’ın Rabbi, (bütün kâinatın mutlak Sultanı, bütün varlıkların yegâne sığınağı, besleyip yaşatanı, koruyup gözetenidir).” (Tevbe, 129)